Γράφει η Άννα Κυριακοπούλου, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας

Ο όρος ευθανασία χρησιμοποιήθηκε στο πλαίσιο της ιατρικής για πρώτη φορά από το Francis Bacon το 17ο αιώνα.

Γίνεται αναφορά σε έναν εύκολο, ανώδυνο, ευτυχή θάνατο, όπου ήταν ευθύνη του ιατρού να απαλύνει τους «φυσικούς πόνους» του σώματος.

Ο Bacon αναφέρεται σε μια «εξωτερική ευθανασία» σε αντιδιαστολή προς την «πνευματική» ευθανασία, η οποία απαιτεί την προετοιμασία της ψυχής.

Κατά την αρχαιότητα το κώνειο χρησιμοποιούνταν για την επίσπευση του θανάτου στην Κέα και υποστηριζόταν από τον Σενέκα τον πρεσβύτερο. , ενώ ο Ιπποκράτης ήταν σαφώς αντίθετος. Σενέκας: «όπως κάποιος επιλέγει το σπίτι, το οποίο θα κατοικήσει, έτσι μπορεί να επιλέξει και το θάνατο του, όταν πρόκειται να φύγει από τη ζωή». Ιπποκρατικός Όρκος: « ο ιατρός καλείται να βοηθά μέσω θεραπειών τους ασθενείς του, χωρίς ποτέ να θέλει να τους βλάψει ή να τους αδικήσει. Ταυτόχρονα δεν θα τους δώσει ποτέ κάποιο θανατηφόρο φάρμακο, ακόμα και αν του ζητηθεί και ποτέ δεν θα προβεί ο ίδιος σε μια τέτοια υπόδειξη».

Η νέα ταινία του Πέδρο Αλμοδόβαρ, «Το Διπλανό Δωμάτιο», επαναφέρει στο προσκήνιο το αμφιλεγόμενο ζήτημα της ευθανασίας. Μέσα από την ιστορία της ταινίας, ο σκηνοθέτης διερευνά με ευαισθησία το δικαίωμα ενός ανθρώπου να επιλέγει τον θάνατο, όταν η ζωή γίνεται αφόρητη. Το θέμα προκαλεί έντονα συναισθήματα και συζητήσεις, καθώς αγγίζει τόσο ηθικές όσο και νομικές πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης.

Η ευθανασία στην εν λόγω ταινία υπογραμμίζει το δικαίωμα του ανθρώπου στην αυτοδιάθεση. Η ευθανασία εκδηλώνεται ως πράξη ελευθερίας και ανθρωπιάς, καθώς επιτρέπει σε έναν άνθρωπο που υποφέρει από ανίατη ασθένεια και αβάσταχτο πόνο να φύγει με αξιοπρέπεια. Ο σκηνοθετικός φακός εστιάζει και εντείνει την ταλαιπωρία του ασθενούς και των οικείων του, ώστε η παράταση της ζωής υπό αυτών των συνθηκών να αποτελεί παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Ωστόσο, σε αυτήν την κρίσιμη καμπή ο θεατής δύναται να διερωτηθεί αν επρόκειτο για ηθικό ολίσθημα. Ποιος έχει το δικαίωμα να βλάψει ή να καταστρέψει την ανθρώπινη ζωή; Πώς μπορεί η ευθανασία να είναι λύση, όταν σε πολλές περιπτώσεις, όπου ο θάνατος φαίνεται αναπόφευκτος, τελικά ο ασθενής αναρρώνει; Πόσο αγνά και ειλικρινή είναι τα κίνητρα των συγγενών του ασθενούς που ζητούν την ευθανασία του; Αν γίνει λάθος διάγνωση και η πάθηση δεν είναι ανίατη; Αν ο ασθενής ζητήσει ευθανασία και στη συνέχεια αλλάξει γνώμη; Τα τυραννικά αυτά ερωτήματα που ταλανίζουν τη σκέψη μας άπτονται των θεμάτων της Βιοϊατρικής Ηθικής. Η Βιοϊατρική Ηθική ασχολείται με τα ηθικά και κοινωνικά ζητήματα που αφορούν τη διαχείριση της ζωής του ανθρώπου, κυρίως στο πεδίο της Ιατρικής.

Η Βιοϊατρική Ηθική ορίζει και να υπερασπίζεται ανθρώπινες αξίες, όπως π.χ. το δικαίωμα στην ζωή και στην υγεία και ο σεβασμός στην αυτονομία του ατόμου. Προαγάγει τις αξίες αυτές στους τομείς της έρευνας και της επιστήμης. Προβλέπει τους πιθανούς κινδύνους που μπορεί να προκύψουν από ραγδαίες επιστημονικές εξελίξεις και να σταθμίσει τα οφέλη και τους κινδύνους προς όφελος του ανθρώπου, των άλλων ζωντανών οργανισμών και του περιβάλλοντος. Διαμορφώσει, τελικά, ένα πλαίσιο για την πρακτική επίλυση δύσκολων ηθικών διλημμάτων. Σέβεται και ασπάζεται την Αρχή της αυτονομίας . Αναφέρεται στο δικαίωμα του ατόμου να κάνει τις δικές του επιλογές σε θέματα υγείας, βάσει των προσωπικών του πεποιθήσεων και αξιών. Οι απόψεις και τα δικαιώματά του πρέπει να είναι σεβαστά, εφόσον δεν βλάπτουν άλλους. Την Αρχή της «αβλάβειας». Αναφέρεται γενικά στην υποχρέωση κάθε ατόμου να μην βλάπτει τον συνάνθρωπό του, αλλά και ειδικά στο καθήκον του ιατρού να φροντίζει για την υγεία του ασθενούς, αποφεύγοντας ιατρικές πράξεις που μπορεί να τη βλάψουν. Την Αρχή της ευεργεσίας. Περιλαμβάνει την αγάπη και τον αλτρουισμό. Εμπεριέχει κανόνες για την εξισορρόπηση ωφελειών και κινδύνων. Την Αρχή της δικαιοσύνης . Αναφέρεται στη δίκαιη μεταχείριση των ατόμων, την ίση πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, καθώς και την ίση κατανομή πόρων για την υγεία.

Βέβαια, οι κοινωνικοί και νομικοί κίνδυνοι που ενδέχεται να προκύψουν από την εφαρμογή της ευθανασίας είναι εξίσου σημαντικοί. Ελλοχεύει ο κίνδυνος της εμπορευματοποίησης της διαδικασίας, με ορισμένους φορείς να θέτουν το οικονομικό όφελος πάνω από την ηθική ευθύνη. Διακυβεύεται η αξία της ανθρώπινης ζωής. Ένας σύγχρονος Καιάδας!

Επιβάλλεται λοιπόν, η νομιμοποίηση της ευθανασίας να στηρίζεται σε ένα σαφές νομικό πλαίσιο με αυστηρές δικλείδες ασφαλείας, ώστε να διασφαλίζεται ότι η απόφαση λαμβάνεται με πλήρη συναίνεση και χωρίς εξωτερικές πιέσεις. Στην Ολλανδία από το 2002 ισχύει νομοθεσία για την ευθανασία. Αυτός ο νόμος επιτρέπει την κάλυψη διαφορετικών περιπτώσεων και κατά την επίσημη αξιολόγηση του, παρουσιάστηκε ότι αυτός οδήγησε σε μια μεσαία μεγέθους μείωση των περιστατικών ευθανασίας και των υποβοηθούμενων μορφών αυτοκτονίας (Hertogh, 2009).Στο Βέλγιο η ευθανασία είναι νόμιμη από το 2002 και ο νόμος γνωστός ως Act on Euthanasia Στη Γερμανία το θέμα της ευθανασίας εξακολουθεί να είναι ένα ευαίσθητο θέμα αναλογιζόμενος κάποιος και τις αντίστοιχες ιστορικές διασυνδέσεις. Το Συμβούλιο της Ευρώπης το 2004 ερμηνεύοντας τη γνωστή αναφορά από την Social, Health and Family Affairs Committee, γνωστή ως Marty Report, η οποία επιχειρηματολογούσε για το θεμιτό της νομικής κάλυψης της ευθανασίας, τοποθετήθηκε αρνητικά. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει εξειδικευμένη μορφή νομοθεσίας για την ευθανασία, άρα το αξιόποινο της πράξης κρίνεται με βάση τους νόμους για ανθρωποκτονία με δόλο και τη συμμετοχή σε αυτοκτονία. Ακόμα και η πραγματοποίηση της πράξης μετά την επίπονη απαίτηση του ασθενούς επισύρει ποινή φυλάκισης.

Περιορίζεται λοιπόν η ευθανασία μόνο στην ανακούφιση του πόνου; Αφορά και την αναγνώριση της αυτονομίας του ατόμου και την αποδοχή της θνητότητας και τη διασφάλιση μιας ειρηνικής μετάβασης στον ετερματισμό της ζωής, λειτουργώντας ως ένα δικαίωμα επιλογής; Μειώνει πραγματικά το άγχος και τον ψυχικό πόνο των συγγενών, που συχνά υποφέρουν βλέποντας τον δικό τους άνθρωπο να βασανίζεται;

Η συζήτηση για την ευθανασία, όπως και η ταινία του Αλμοδόβαρ, δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Αναδεικνύει, όμως, τη σημασία του να αντιμετωπίζουμε με ειλικρίνεια και θάρρος τα δύσκολα ερωτήματα της ζωής και του θανάτου. Ίσως, τελικά, το πιο σημαντικό διακύβευμα είναι να διασφαλίσουμε ότι οι αποφάσεις «ζωής» θα λαμβάνονται με σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την ατομική ελευθερία.!

Κυριακοπούλου Άννα

Διδάκτωρ Φιλοσοφίας

Πηγή: patrisnews.com