«Ερωτήσεις που δεν κάναμε» – Δημήτρης Πανόπουλος: «Το σώμα δεν είναι μηχανή. Είναι ένας κήπος που χρειάζεται φροντίδα»
Ο πόνος, η κίνηση και η σχέση του ανθρώπου με το σώμα του βρίσκονται στο επίκεντρο μιας συζήτησης που συχνά αρχίζει αργά, όταν τα συμπτώματα έχουν ήδη περιορίσει την καθημερινότητα.
Πόσο καλά γνωρίζουμε, όμως, το σώμα μας; Πότε η άσκηση γίνεται σύμμαχος και πότε η επιδίωξη της τελειότητας μετατρέπεται σε παγίδα; Και πόσο καθοριστικός είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον πόνο;
Στη στήλη «Ερωτήσεις που δεν κάναμε», ο φυσικοθεραπευτής Δημήτρης Πανόπουλος καταθέτει τη δική του επιστημονική και επαγγελματική οπτική, θέτοντας στο προσκήνιο ζητήματα που ξεπερνούν την αντιμετώπιση ενός μυοσκελετικού προβλήματος. Από τις κοινωνικές αντιλήψεις γύρω από τον πόνο και τους μύθους της φυσικοθεραπείας έως την επίδραση της ψυχολογίας, των social media και των χρόνιων παθήσεων, η συζήτηση καταλήγει σε μια ουσιαστική διαπίστωση: η φροντίδα του σώματος προϋποθέτει γνώση, κριτική σκέψη και προσωπική ευθύνη.
Γιατί πιστεύετε ότι τόσος κόσμος περιμένει να πονέσει πολύ πριν ασχοληθεί με το σώμα του;
Αρχικά, όπως προκύπτει και από την ερευνητική αρθρογραφία, μεταξύ άλλων από το άρθρο της Aranka Ballering, οι γυναίκες αναζητούν βοήθεια για τη διαχείριση των συμπτωμάτων τους πολύ συχνότερα σε σχέση με τους άνδρες. Οι λόγοι φαίνεται να σχετίζονται τόσο με κοινωνικά στερεότυπα, σύμφωνα με τα οποία η παραδοχή ενός προβλήματος από έναν άνδρα θεωρείται «ήττα», όσο και με την αντίληψη ότι «θα το διαχειριστώ μόνος μου και θα περάσει». Αυτή η στάση, ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις αποδεικνύεται εσφαλμένη, ενδεχομένως επειδή έχει διαμορφωθεί από προηγούμενες εμπειρίες.
Η άσκηση μπορεί πραγματικά να λειτουργήσει ως «φάρμακο» για το σώμα ή έχουμε αρχίσει να υπερβάλλουμε με αυτή την άποψη;
Όπως κάθε νόμισμα έχει δύο πλευρές, κάπως έτσι είναι και η σχέση της άσκησης με τον πόνο. Διαθέτουμε πλούσιο ερευνητικό υλικό που τεκμηριώνει τα πολλαπλά οφέλη της φυσικής δραστηριότητας για τη γενικότερη υγεία, τόσο ως μέσο πρόληψης όσο και ως παράγοντα θετικής επίδρασης στη διαχείριση του πόνου. Αυτό την καθιστά «φάρμακο»; Δεν θα το έλεγα, γιατί μια τέτοια διατύπωση μπορεί να δημιουργήσει υπερβολικές προσδοκίες και δεν θα ήθελα ένας άνθρωπος που πονά να οδηγηθεί τελικά στην απογοήτευση. Η ευτυχία είναι η τωρινή μας κατάσταση μείον τις προσδοκίες μας. Σίγουρα, πάντως, η άσκηση αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα όπλα που διαθέτουμε για τη μακροπρόθεσμη αυτοδιαχείριση των συμπτωμάτων.
Ποιος είναι ο μεγαλύτερος μύθος που ακούτε καθημερινά ως φυσικοθεραπευτής και θα θέλατε να καταρρίψετε;
Παρότι υπάρχουν πολλά παραδείγματα «μύθων» στον χώρο της φυσικοθεραπείας, αυτό που εξακολουθεί να με κάνει να γελάω είναι ο ισχυρισμός ότι κάποιος άνθρωπος μπορεί, με τα χέρια του, να αλλάξει τη βιομηχανική κατάσταση των ιστών ενός άλλου ανθρώπου. Το μεγαλύτερο όπλο ενός φυσικοθεραπευτή δεν είναι τα χέρια του, αλλά το μυαλό του και η κριτική του σκέψη, σε συνδυασμό με τις γνώσεις που έχει φιλτράρει, ώστε να τις αξιοποιήσει εξατομικευμένα σε κάθε άνθρωπο που ζητά τη βοήθειά του.
Πόσο μπορεί να επηρεάσει η ψυχολογία τον πόνο και την αποκατάσταση ενός ανθρώπου;
Ο πόνος είναι ένας πολυπαραγοντικός μηχανισμός και οι ψυχολογικοί παράγοντες αποτελούν μέρος εκείνων που μπορούν να τον επηρεάσουν, είτε θετικά είτε αρνητικά, όπως προκύπτει και από την αρθρογραφία, μεταξύ άλλων από το άρθρο του Jacek Cholewicki. Γνωρίζουμε ότι τα άτομα με αγχώδη διαταραχή ή και κατάθλιψη ενδέχεται, ανά περίπτωση, να εμφανίζουν διαφορετική ανοχή στον πόνο, ενώ ταυτόχρονα μπορεί να αναφέρουν μεγαλύτερη αντίληψη της έντασής του.
Παράλληλα, όπως καταδεικνύει και η αρθρογραφία του Craig Wassinger, οι προσδοκίες ενός ασθενούς μπορούν να επηρεάσουν την έκβαση και την πρόοδο της αποκατάστασής του. Τα άτομα που διατηρούν θετικότερες προσδοκίες για την πορεία του προβλήματός τους φαίνεται να έχουν καλύτερη εξέλιξη από εκείνα που αισθάνονται ότι έχουν «παντρευτεί» το πρόβλημά τους.
Στα social media βλέπουμε καθημερινά ανθρώπους με τέλεια σώματα και δύσκολες ασκήσεις. Πόσο εύκολο είναι αυτό να δημιουργήσει λανθασμένες προσδοκίες για το δικό μας σώμα;
Το ωραίο και το όμορφο πάντα θα μας ελκύουν. Το ζήτημα είναι προς τα πού μας οδηγεί αυτή η έλξη. Βλέποντας την αρνητική επίδραση των social media στην ψυχική υγεία των χρηστών, όπως καταγράφεται και στη συστηματική ανασκόπηση του 2025 από τον Bonfanti, διαπιστώνουμε ότι οι θεατές αναπτύσσουν έντονο στρες και άγχος σχετικά με την εικόνα του σώματός τους, καθώς συγκρίνονται άμεσα με όσα αντικρίζουν και θεωρούν ότι θα έπρεπε ήδη να έχουν κατακτήσει. Ο «βομβαρδισμός τελειότητας» δημιουργεί ουτοπικούς στόχους, τους οποίους δεν θα φτάσουμε ποτέ, με αποτέλεσμα να οδηγούμαστε στη δυστυχία. Και εδώ, η κριτική σκέψη του καθενός παίζει ακόμη σημαντικότερο ρόλο.
Ποιο πράγμα θα θέλατε να καταλάβει κάθε άνθρωπος για το σώμα του πριν χρειαστεί πραγματικά έναν φυσικοθεραπευτή;
Θα ήθελα να γνωρίζει ότι ο πόνος είναι μια δυσάρεστη αισθητηριακή και συναισθηματική εμπειρία, που σχετίζεται με ή μοιάζει να σχετίζεται με πραγματική ή δυνητική βλάβη ιστού. Ο πόνος, λοιπόν, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάτι είναι χαλασμένο ή στραβό και χρειάζεται ίσιωμα. Το σώμα παρομοιάζεται καλύτερα με έναν κήπο παρά με μια μηχανή. Στη μηχανή, αν ένα γρανάζι στραβώσει, ολόκληρη η μηχανή υπολειτουργεί. Ο κήπος, αντίθετα, μπορεί να έχει σημεία πιο ξερά και άλλα πιο πράσινα. Χρειάζεται ήλιο, νερό, κλάδεμα… φροντίδα, όχι… τόρνο!
Όταν ένας άνθρωπος έχει μια νευρολογική ή χρόνια πάθηση και αντιμετωπίζει κινητικές δυσκολίες, πώς μπορεί να βρει τη σωστή ισορροπία ανάμεσα στο «πρέπει να προσπαθήσω» και στο «δεν πρέπει να πιέσω το σώμα μου περισσότερο»;
Αυτός είναι ένας από τους κυριότερους στόχους ενός φυσικοθεραπευτή: να εκπαιδεύσει, να ενημερώσει και να καθοδηγήσει τον ασθενή, ώστε να μάθει να ερμηνεύει όσα μόνο εκείνος νιώθει και τα οποία είναι δύσκολο να μεταφέρει με λόγια σε κάποιον άλλον. Δεν υπάρχει μία απάντηση που να απευθύνεται σε όλους, καθώς ο πόνος είναι, μεταξύ άλλων, μια εμπειρία που τον καθιστά εξαιρετικά υποκειμενικό. Ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε τον πόνο μας μπορεί να καθορίσει και να διαμορφώσει τον τρόπο που συμπεριφερόμαστε, κινούμαστε και, κυρίως, βιώνουμε τη ζωή μας!
Πηγή: patrisnews.com

