«Δεν είμαι ο Τιραμόλα» λέμε ακόμη όταν ένα αντικείμενο βρίσκεται μακριά, όταν ένας χώρος απαιτεί απίθανες κινήσεις ή όταν κάποιος περιμένει από εμάς να τεντωθούμε περισσότερο από όσο επιτρέπει το σώμα μας. Η φράση παραμένει αναγνωρίσιμη, παρότι ο χάρτινος ήρωας που τη γέννησε έχει απομακρυνθεί εδώ και χρόνια από τα περίπτερα.

Ο Τιραμόλα εμφανίστηκε για πρώτη φορά στις 8 Αυγούστου 1952, στις σελίδες του ιταλικού περιοδικού Cucciolo. Δημιουργοί του ήταν ο σεναριογράφος Ρομπέρτο Ρέντσι και ο σχεδιαστής Τζόρτζιο Ρεμπούφι, οι οποίοι επινόησαν έναν ήρωα διαφορετικό από τα ανθρωπόμορφα ζώα που κυριαρχούσαν τότε στα παιδικά κόμικς: ένα αλλόκοτο πλάσμα με σώμα από ελαστικό υλικό, ικανό να αλλάζει σχήμα και μέγεθος.

Ο «γιος της γόμας και της κόλλας»

Η γέννηση του Τιραμόλα μέσα στην ιστορία ήταν εξίσου παράξενη με την εμφάνισή του. Μια έκρηξη στο εργαστήριο του καθηγητή Νέμους έφερε στον κόσμο τον «γιο της γόμας και της κόλλας», όπως συστηνόταν ο ίδιος. Το σώμα του μπορούσε να τεντωθεί σε τεράστιες αποστάσεις, να συρρικνωθεί ή να πάρει τη μορφή αντικειμένων και οχημάτων.

Η σχεδιαστική του ταυτότητα παρέμενε εντυπωσιακά απλή: μαύρες γραμμές για σώμα, οβάλ πρόσωπο, κυλινδρική μύτη και ένα ημίψηλο καπέλο. Αυτή η απλότητα έδινε στους δημιουργούς σχεδόν απεριόριστη ελευθερία. Ο Τιραμόλα μπορούσε να γίνει σκάλα, μπάλα, ποδήλατο ή αεροπλάνο, ανάλογα με τις ανάγκες της περιπέτειας.

Ξεκίνησε ως δευτερεύων χαρακτήρας στις ιστορίες των Cucciolo και Beppe, αλλά η ανταπόκριση των αναγνωστών τού εξασφάλισε σύντομα πρωταγωνιστικό ρόλο και δικό του περιοδικό. Στην πορεία, δίπλα στους Ρέντσι και Ρεμπούφι εργάστηκε και ο Ουμπέρτο Μανφρίν, γνωστός ως Manberto, ο οποίος συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση του χαρακτήρα επί δεκαετίες. Η μακρά ιταλική εκδοτική διαδρομή του έχει καταγραφεί στο αρχείο του ιταλικού κόμικ.

Ο Τιραμόλα στα ελληνικά περίπτερα

Ο Τιραμόλα των ελληνικών περιπτέρων

Στην Ελλάδα ο Τιραμόλα έγινε γνωστός στις αρχές της δεκαετίας του ’70 μέσα από τις εκδόσεις Καμπανά. Τα τεύχη του βρέθηκαν δίπλα στον Σεραφίνο και στους υπόλοιπους δημοφιλείς ήρωες μιας περιόδου κατά την οποία τα κόμικς αποτελούσαν σταθερό κομμάτι της παιδικής καθημερινότητας.

Τα περιοδικά αγοράζονταν, ανταλλάσσονταν και περνούσαν από χέρι σε χέρι. Η σχέση των παιδιών με τους ήρωες δεν περιοριζόταν στην ανάγνωση: τα ονόματα, οι ατάκες και τα χαρακτηριστικά τους μεταφέρονταν στο παιχνίδι, στις παρέες και στη γλώσσα.

Ο Τιραμόλα διέθετε ένα πλεονέκτημα. Το όνομά του περιέγραφε αμέσως μια συγκεκριμένη εικόνα: έναν άνθρωπο με κορμί λάστιχο, που μπορούσε να φτάσει παντού και να λυγίσει με κάθε δυνατό τρόπο. Έτσι άρχισε να χρησιμοποιείται ως παρατσούκλι ή χαρακτηρισμός για ιδιαίτερα ευλύγιστα σώματα. Συνδέθηκε, μάλιστα, και με τον ποδοσφαιριστή Νίκο Βαμβακούλα, του οποίου οι ανορθόδοξες κινήσεις στο γήπεδο ταίριαζαν με τις δυνατότητες του χάρτινου ήρωα.

Το όνομα που ξέφυγε από το καρέ

Η χρήση ονομάτων φανταστικών χαρακτήρων ως καθημερινών χαρακτηρισμών δεν περιορίζεται στον Τιραμόλα. Ο Σκρουτζ περιγράφει τον υπερβολικά φιλάργυρο, ο Ράμπο εκείνον που επιδεικνύει δύναμη ή επιθετικότητα και ο επιθεωρητής Κλουζώ τον αδέξιο ερευνητή. Σε κάθε περίπτωση, ένα όνομα αρκεί για να μεταφέρει ολόκληρη εικόνα, συμπεριφορά και προσωπικότητα.

Ο Τιραμόλα κατέλαβε τη θέση του σε αυτό το ανεπίσημο λεξιλόγιο χάρη σε μία φράση που συμπύκνωσε τη βασική του ιδιότητα. Όποιος λέει «δεν είμαι ο Τιραμόλα» δεν χρειάζεται να γνωρίζει την υπόθεση των ιστοριών, τους δημιουργούς ή τους υπόλοιπους χαρακτήρες του περιοδικού. Χρησιμοποιεί, όμως, μια μικρή κληρονομιά των κόμικς που κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα πριν από μισό αιώνα.

Ο Τιραμόλα μετά το περιοδικό

Η αντοχή ενός ήρωα της ποπ κουλτούρας μετριέται και από τα ίχνη που αφήνει μετά το τέλος της εκδοτικής του παρουσίας. Τα παλιά τεύχη του Τιραμόλα έχουν περάσει πλέον σε συλλογές και παλαιοβιβλιοπωλεία, ενώ η μορφή του είναι περισσότερο οικεία στις γενιές που μεγάλωσαν στις δεκαετίες του ’70 και του ’80.

Το όνομά του, ωστόσο, εξακολουθεί να ακούγεται. Επιβίωσε επειδή πρόσφερε μια ακριβή, αστεία και άμεσα κατανοητή περιγραφή για κάτι που διαφορετικά θα χρειαζόταν ολόκληρη πρόταση.

Ο Τιραμόλα γεννήθηκε το 1952 από μια φανταστική εργαστηριακή έκρηξη. Περισσότερα από εβδομήντα χρόνια αργότερα, η μεγαλύτερη μεταμόρφωσή του παραμένει γλωσσική: από χάρτινος ήρωας έγινε έκφραση.

Πηγή: flamis.gr